پلیاستیشن طی ماههای گذشته بهدلیل اعلام برنامههای خود برای توقف تولید دیسکهای فیزیکی بازی از سال ۲۰۲۸، با موجی از انتقادات و جنجالها مواجه بوده است. در پی این تصمیم، کمپینهای تحریم، دادخواستهای اعتراضی و اقدامات حقوقی مختلفی شکل گرفت که از سونی میخواستند از تصمیم خود صرفنظر کند. با مشخص شدن اینکه این اعتراضات قرار نیست تغییری در تصمیم سونی ایجاد کنند، تمرکز بحثها به سمت مسئله مالکیت بازیهای دیجیتال معطوف شد.
در متن توافقنامه مجوز کاربر نهایی (EULA) آمده است که یک بازی «به شما مجوز داده میشود، نه اینکه به شما فروخته شود». از سوی دیگر، تعطیلی فروشگاه پلیاستیشن 3 و حذف بیش از ۵۰۰ فیلم و سریال از کتابخانههای دیجیتال بدون پرداخت غرامت به کاربران، باعث شد پذیرش آیندهای کاملاً دیجیتال، بدون وجود تضمینهایی برای حفظ و دسترسی دائمی به محتوا، برای بسیاری از گیمرها بسیار دشوار شود.
با این حال، سونی زمانی که اعلام کرد «مصرفکنندگان منطقی» از قبل میدانند که مالک بازیهای دیجیتال خود نیستند، شرایط را برای خود دشوارتر کرد. استدلال سونی این است که اگر یک نفر نسخهای از یک بازی، برای مثال Resident Evil Requiem، را خریداری کند، شخص دیگری نمیتواند همان نسخه را بازی کند. بنابراین، طبق این استدلال، آنچه خریداری شده در واقع یک مجوز است و نه مالکیت.
استدلالهای متعددی در مخالفت با این دیدگاه مطرح شدهاند، اما یکی از جالبترین پاسخها از سوی Consumers Rights Wiki ارائه شده است. این ویکی فهرستی جامع از شواهد را گردآوری کرده که نمونههای مختلفی را نشان میدهد که سونی در آنها خرید دیجیتال را بهعنوان چیزی که کاربر «مالک» آن است توصیف کرده است.
«مراقب باشید محتوایی را که از قبل دارید، دوباره خریداری نکنید»
برای مثال، هنگام توضیح نحوه ارتقای یک بازی، سونی در ابتدای راهنمای خود بهصراحت مینویسد: «برای ارتقای یک بازی دیجیتال PS4 واجد شرایط که از قبل مالک آن هستید، به نسخه دیجیتال PS5…» این نوع استفاده از عبارت «مالک آن هستید» بهسختی با این دیدگاه قابل جمع است که مصرفکنندگان باید بدانند یک خرید دیجیتال صرفاً یک مجوز محسوب میشود.
به همین ترتیب، سونی در اطلاعیه اولیه سال ۲۰۲۱ درباره تعطیلی فروشگاه PS3، به پرسشی که خودش مطرح کرده بود، یعنی «چه اتفاقی برای محتوایی که از قبل مالک آن هستید رخ خواهد داد؟»، اینگونه پاسخ داد: «شما همچنان قادر خواهید بود محتوای PS3، PS Vita و PSP خود را که مالک آن هستید، دانلود کنید.» سونی در ادامه میان این محتوا و «عناوین بازیهایی که از طریق PlayStation Plus دریافت کردهاید» نیز تفاوت قائل شد.
نمونههای دیگری نیز وجود دارند. اوایل سال جاری میلادی، هنگام معرفی حالت جدید Legends، استودیوی Sucker Punch اعلام کرد این بهروزرسانی «برای تمام مالکان Ghost of Yotei رایگان خواهد بود». وبسایتهای رسمی سونی نیز عباراتی مشابه در خود دارند؛ از جمله: «یک پخش زنده مربوط به بازیای که مالک آن هستید را از طریق بخش اختصاصی بازی مشاهده کنید»؛ «مسیر خود در PS5 را با اطلاعاتی درباره مجموع زمان بازی، بازیهایی که مالک آنها هستید و موارد دیگر دنبال کنید»؛ «مراقب باشید محتوایی را که از قبل مالک آن هستید خریداری نکنید»؛ و «تمام بازیهای فوقالعاده PS5 که تاکنون تجربه نکردهاید را بازی کنید و بازیهای PS4 که از قبل مالک آنها هستید را ارتقا دهید.»
حتی بازی مورد انتظار Marvel’s Wolverine نیز از این قاعده مستثنی نیست. در صفحه فروشگاه این بازی آمده است: «مالکان نسخه استاندارد نیز میتوانند محتوای نسخه Digital Deluxe Edition را ارتقا دهند.»
البته این موضوع لزوماً به پرسش حقوقی درباره اینکه آیا خرید یک بازی دیجیتال از نظر قانونی همان نوع مالکیتی را ایجاد میکند که خرید یک نسخه فیزیکی به همراه دارد یا خیر، پاسخ نمیدهد. توافقنامه مجوز کاربر نهایی سونی همچنان سند قراردادی مرتبط با این موضوع محسوب میشود و زبان مورد استفاده در مطالب تبلیغاتی نمیتواند جایگزین مفاد آن شود.
با این حال، این شواهد نشان میدهند که سونی در ارتباطات عمومی خود بارها خریدهای دیجیتال را با استفاده از عباراتی مرتبط با «مالکیت» توصیف کرده است. همین مسئله باعث میشود پذیرش این ادعا که یک «مصرفکننده منطقی» هرگز نباید خرید دیجیتال را به معنای مالکیت برداشت کند، بسیار دشوارتر شود. اگر خود سونی بارها به مشتریانش میگوید که آنها «مالک» بازیها و محتوا هستند، چندان عجیب نیست که مشتریان نیز این واژه را به معنای واقعی آن تفسیر کنند.
Consumers Rights Wiki در مستندات خود بسیار جامعتر عمل کرده و استدلالهای سونی را بهطور کامل بررسی کرده و شواهدی را در اختیار قرار داده است که موردبهمورد با ادعاهای این شرکت مقابله میکنند. این پایگاه داده مجموعهای قابلتوجه و خواندنی است و بهخصوص در شرایط فعلی، زمانی که سونی تلاش میکند ادعا کند همیشه بهطور کاملاً شفاف اعلام کرده است که خریدهای دیجیتال هرگز به معنای تضمین مالکیت نبودهاند، ارزش بررسی دارد.
